VIÊM TỤY CẤP
I.Chẩn đoán viêm tụy cấp:
Triệu chứng cơ năng:
-Đau bụng: hầu hết bệnh nhân viêm tụy cấp có đau bụng. Cơn đau viêm tụy cấp thường xảy ra sau bữa ăn thịnh soạn hay sau tiệc rượu.
5 đặc điểm đau bụng trong viêm tụy cấp:
▪Khởi đầu cấp tính và đạt mức tối đa sau 5-10 phút (đau như xé). Tính chất này có thể làm lầm lẫn với một số trường hợp cấp cứu khác như thủng dạ dày.
▪Mức độ đau trung bình nặng, ít khi đau nhẹ. Có thể gập người ra trước bớt đau nhưng khi xoay trở tìm tư thế giảm đau không có kết quả.
▪Đau liên tục.
▪Đau bụng vùng thượng vị, thường lan ra sau lưng(50%) cũng có khi đau lan toàn bụng trên, đôi khi lan ra ngực trái và vai trái.
▪Đau kết thúc sau 3-5 ngày nếu không có diễn tiến nặng thêm.
Trong viêm tụy cấp gây ra bởi bệnh lý đường mật triệu chứng xảy ra sau một thời gian ngắn (vài giờ) sau một bữa ăn thịnh soạn. Ngược lại viêm tụy cấp do rượu đau thường bắt đầu từ 12-24 giờ sau khi uống rượu nhiều.
-Nôn: nôn là triệu chứng thường thấy trong viêm tụy cấp, nôn thường xuất hiện một thời gian ngắn sau khi đau, nôn nhiều lần hoặc liên tục. Nôn không làm giảm đau. Chất nôn có thể là thức ăn hoặc dịch vì nôn ngay cả khi dạ dày trống, đặc biệt không có chất nôn giống như phân trong tắc ruột.
Triệu chứng thực thể:
-Bụng chướng: bụng chướng lan toả do liệt ruột. Sự giãn của các quai ruột và sự phù nề của tụy và các cơ quan quanh tụy đẩy dạ dày ra trước làm cho bụng chướng đầy và có thể khám thấy một khối vùng thượng vị.
-Cảm ứng phúc mạc: dùng các đầu ngón tay ấn nhẹ vào thành bụng, bệnh nhân rất đau.
-Phản ứng thành bụng: khi sờ nắn nhẹ nhàng, thành bụng vẫn mềm. Khi ấn mạnh dần, tới một lúc nào đó, thành bụng cứng lại ngăn cản bàn tay khám không cho ấn sâu hơn, vì ấn sâu hơn sẽ đau. Phản ứng thành bụng và cảm ứng phúc mạc trong viêm tụy cấp tìm thấy ở thành bụng vùng trên rốn. Chỉ khi dịch xuất tiết nhiều di chuyển xuống vùng hạ vị và lan khắp bụng thì ta mới thấy phản ứng thành bụng lan toả khắp bụng.
-Dấu hiệu Turner: xuất hiện khi viêm tụy cấp nặng có chảy máu, máu và dịch xuất tiết lan qua cân sau thận ra vùng hông lưng trái, làm đổi màu da vùng hông lưng trái.
-Dấu hiệu Cullen: viêm tụy cấp có xuất huyết máu từ thành bụng chạy theo dây chằng tròn, dây chằng liềm đến vùng mô mỡ tiền phúc mạc vùng quanh rốn gây đổi màu da vùng quanh rốn.
-Hồng ban ở da
-Điểm đau Mayo-Robson: trong viêm tụy cấp khi ấn vào điểm giao nhau của xương sườn 12 và bờ ngoài khối cơ lưng bên trái bệnh nhân sẽ rất đau.
-Tiếng nhu động ruột giảm hoặc mất hẳn
-Vàng da, vàng mắt: một phần do sỏi gây nghẹt mật thường có kèm dãn ống mật chủ, do phù nề đầu tụy gây nên hẹp phần cuối ống mật chủ, ngoài ra vàng da cũng có thể do huyết tán
-Dấu co rút ngón tay: xảy ra trong viêm tụy cấp có hạ canxi máu nặng
-Dấu hiệu suy hô hấp cấp: ít gặp, thể hiện với mạch nhanh, khó thở, tím tái. Nguyên nhân của SHH cấp có thể do tràn dịch màng phổi trái, xẹp phổi, hay suy tim ứ huyết.
Triệu chứng toàn thân:
-Sốt: 90% bn viêm tụy cấp có sốt, thường sốt nhẹ, chỉ sốt cao trong thể viêm tụy cấp hoại tử.
-Mạch nhanh và huyết áp thấp: trong viêm tụy cấp nhẹ, mạch hơi nhanh và huyết áp có thể bình thường hay chỉ giảm nhẹ. Trong viêm tụy cấp nặng có hội chứng shock do mất nước, mất máu vào khoang sau phúc mạc và vào ổ bụng. Do đó mạch sẽ nhanh từ 100-140 lần/phút, huyết áp sẽ thấp, huyết áp tối đa sẽ dưới 80mmHg và bn thở nhanh nông trong viêm tụy hoại tử xuất huyết. Như vậy dấu hiệu sinh tồn gồm: mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở của bn trong viêm tụy cấp rất quan trọng trong theo dõi diễn tiến bệnh.
-Viêm tụy hoại tử xuất huyết gây shock và thường đưa đến suy thận cấp.
-Những triệu chứng thần kinh: trong thể viêm tụy cấp nặng, bn bứt rứt luôn thay đổi thế nằm hoặc nằm im lìm. Bn có thể tỉnh táo hoặc lú lẫn. Có thể rối loạn phương hướng, kích động, nói nhảm, co cứng hoặc nặng hơn là hôn mê.
Cận lâm sàng:
Sinh hoá:
-Amylase máu: tăng cao từ 2-12 giờ đầu và trở lại bình thường sau 3-4 ngày.
-Amylase niệu: tăng và tồn tại lâu hơn.
Amylase máu dương tính giả cao chiếm tỷ lệ 1/3 trường hợp. Amylase máu còn tăng trong các bệnh: viêm túi mật cấp, sỏi túi mật có hay không kèm tình trạng viêm mật quản, xoắn ruột non, tắc ruột, ngộ độc rượu, tắc quai đến sau cắt dạ dày kiểu Billroth II, thai ngoài tử cung vỡ, thủng ổ loét dạ dày tá tràng, suy thận, ung thư đầu tụy, quai bị. Ngoài ra có 10% viêm tụy cấp nhưng amylase không tăng cao(âm tính giả)
Tăng amylase niệu đơn thuần không dùng chẩn đoán viêm tụy cấp.
-Tỷ lệ thanh thải amylase creatinine: là 1 tỷ lệ có giá trị trong chẩn đoán viêm tụy cấp:
Amylase niệu/amylase máu * creatinine máu/creatinine niệu * 100
Bình thường tỷ lệ này là 1-4%
>6% là viêm tụy cấp
>12% là viêm tụy cấp nặng.
Tuy nhiên trong viêm tụy cấp cũng có trường hợp tỷ lệ này bình thường và cũng dương tính giả trong các bệnh suy thận, thủng dạ dày, ung thư tụy, bỏng…
-Amylase dịch ổ bụng: thường rất cao từ 6000-10000 đơn vị Somogyi trong ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh.
-Lipase máu thường tăng.
-Đường huyết tăng.
-Nồng độ canxi máu giảm, nếu ít hơn 7.5mg% là viêm tụy cấp nặng.
♦Trong viêm tụy cấp do nguyên nhân sỏi mật ta còn thấy:
-Bilirubin tăng
-Alkaline phosphatase tăng
-AST tăng và có rối loạn đông máu.
-Bạch cầu thường tăng cao > 10000/mm3
-Hct nếu giảm thấp là dấu hiệu bệnh trở nặng có hoại tử xuất huyết.
Chẩn đoán hình ảnh:
-X-quang bụng không chuẩn bị: 2/3 số trường hợp viêm tụy cấp có hình ảnh bất thường:
+Quai ruột đơn độc (quai gác cổng) là đoạn hỗng tràng đầu tiên căng giãn ở phần trên bụng.
+Đại tràng ngang chướng và có hơi.
+Có thể thấy lắng đọng canxi trong tuyến tụy hay sỏi tụy, sỏi túi mật cản quang.
+Thấy rõ bóng cơ thắt lưng do phù nề sau phúc mạc.
-X-quang phổi: có thể thấy tràn dịch màng phổi trái, cơ hoành trái bị đẩy cao lên.
-Siêu âm:
Kích thước tụy to ra do phù nề và ranh giới của tụy mờ, thấy hình ảnh ống tụy giãn, sỏi tụy, dịch quanh tụy và dịch trong ổ bụng, hình ảnh áp-xe tụy, nang giả tụy, sỏi trong đường mật và trong túi mật, ống mật chủ giãn.
-CT scanning:
Kích thước tụy to do phù nề, đường viền giới hạn quanh tụy bị mờ. Nếu nặng thấy hình ảnh hoại tử với hoá lỏng lớp nhu mô tụy. Có dịch quanh tụy, chụp cắt lớp còn giúp phát hiện những biến chứng như áp-xe, nang giả tụy, hoặc hoại tử xuất huyết.
-MRI
-Chụp qua nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP): không có vai trò tiêu chuẩn chính để chẩn đoán bệnh viêm tụy cấp mà chỉ có mục đích tìm được nguyên nhân của viêm tụy cấp.
♦Chẩn đoán phân biệt: có nhiều bệnh cần chẩn đoán phân biệt với viêm tụy cấp, những bệnh này cũng đau bụng và amylase máu cũng tăng.
· Thủng dạ dày tá tràng
· Sỏi mật
· Tắc ruột
· Tắc mạc treo ruột
II.Nguyên nhân:
· Rượu
· Sỏi mật: từ túi mật, đường mật, sỏi bùn.
· Nguyên nhân khác:
ü Tăng lipid máu
ü Tăng calci máu
ü Yếu tố gia đình
ü Chấn thương bụng, trong lúc phẫu thuật hay trong các thủ thuật nội soi và chụp mật tụy ngược dòng
ü Thiếu máu cung cấp tụy do huyết áp thấp, thuyên tắc mạch, viêm mạch máu.
ü Thuốc: Azathioprine, estrogen, Thiazidee diuretics, Furosemide, Sunfonamides, Tetracycline, corticosteroids…
ü Nghẹt ống tụy chính do bướu, trong tụy phân chia, nghẹt bóng vater, lãi đũa lên tụy gây tổn thương tụy, nghẹt tá tràng, nhiễm siêu vi và những trường hợp không rõ nguyên nhân.
III.Biến chứng:
1. Biến chứng sớm:
· Trụy tim mạch: do bệnh nhân bị mất nước và rối loạn điện giải.
· Biến chứng ở phổi: có thể là xẹp phổi, tràn dịch màng phổi, viêm phổi và hội chứng nguy kịch hô hấp cấp (ARDS).
· Biến chứng suy thận: mất nước nội mạch trầm trọng và hoại tử ống thận cấp có thể gây suy thận.
· Xuất huyết tiêu hoá: có thể do viêm dạ dày do stress, vỡ túi phình giả động mạch, dãn vỡ tĩnh mạch tâm vị do huyết khối tĩnh mạch lách.
2. Biến chứng muộn:
· Mô tụy hoại tử: Là thể nặng của viêm tụy cấp.
Mô tụy hoại tử có thể nhiễm trùng với các biểu hiện như đau bụng tăng, sốt cao, tăng bạch cầu nhiều và vi khuẩn máu. Mô tụy hoại tử nhiễm trùng trong viêm tụy cấp thường xảy ra sau 3-4 tuần
· Nang giả tụy:
Có hình bầu dục hay hình tròn xuất hiện 4-6 tuần sau khi bị viêm tụy cấp. Nang tụy có thể ở trong tụy nhưng thường ở ngoài tụy và nằm ở hậu cung mạc nối. Nang giả tụy thường có biểu hiện là đau bụng dai dẳng và tăng cao amylase máu.
Biến chứng của nang giả tụy: nhiễm trùng làm thành áp-xe nang giả tụy, xuất huyết, dịch tụy trong ổ bụng, và tắc nghẽn những cấu trúc kết cận.
· Nhiễm trùng:
Những nguyên nhân gây nên sốt cao trong viêm tụy cấp bao gồm: hoại tử mô tụy, áp-xe, nang giả tụy nhiễm trùng, viêm đường mật, viêm phổi hít.
· Túi phình giả động mạch:
Có thể thông vào hệ thống ống tụy gây nang máu tụy gây xuất huyết tiêu hoá qua nhú tá lớn hay vỡ vào ổ bụng gây xuất huyết trong ổ bụng.
· Thuyên tắc tĩnh mạch lách.
· Dò tụy vào ống tiêu hoá:
· Nang giả tụy hoặc vùng tụy hoại tử có thể ăn mòn dò vào ruột non, tá tràng, dạ dày, đường mật, đại tràng góc lách.
· Biến chứng chuyển hoá: hạ canxi máu, hạ magnesium máu, tăng đường huyết.
IV.Tiên lượng của Ranson:
Các dấu hiệu đánh giá sớm dự hậu của viêm tụy cấp không do sỏi mật
Các dấu hiệu lúc nhập viện
Trong 48 giờ đầu
Tuổi >55
Bạch cầu > 16000/Cu.mm
Đường huyết > 200mg/100ml
LDH > 350 IU/L
AST > 250 IU/100ml
Hct giảm >10%
BUN tăng > 5mg/100ml
Calci máu giảm <>2 <>5mEq/L
Dịch tụ đọng ước tính > 6L
Các dấu hiệu đánh giá sớm dự hậu của viêm tụy cấp do sỏi mật
Các dấu hiệu lúc nhập viện
Trong 48 giờ đầu
Tuổi >70
Bạch cầu > 18000/Cu.mm
Đường huyết > 220mg/100ml
LDH > 400 IU/L
AST > 250 IU/100ml
Hct giảm >10%
BUN tăng > 2mg/100ml
Calci máu giảm <>5mEq/L
Dịch tụ đọng ước tính > 4L
Theo tiên lượng của Ranson:
Số dấu hiệu tiên lượng
Cách xử trí
Tỉ lệ tử vong
1-2
Điều trị đơn giản
0%
3-4
Một nửa số trường hợp cần điều trị tích cực tại đơn vị săn sóc đặt biệt
15%
5-6
Cần điều trị tích cực tại đơn vị săn sóc đặt biệt
50%
>7
Cần điều trị tích cực tại đơn vị săn sóc đặt biệt + can thiệp phẫu thuật
>50%
Ở những bệnh nhân nặng điều trị tại đơn vị săn sóc đặc biệt có đầy đủ máy theo dõi huyết động học, bồi hoàn dịch và điện giải. Điều trị kháng sinh để phòng ngừa biến chứng nhiễm trùng, thẩm phân phúc mạc và serum ribonuclease activity được gợi ý sử dụng trong trường hợp hoại tử chủ mô tụy.
V.Điều trị:
Viêm tụy cấp có chỉ định can thiệp ngoại khoa trong 4 trường hợp sau:
· Chưa loại được các bệnh ngoại khoa cấp cứu khác
· Viêm tụy cấp đã có nhiễm trùng thứ phát
· Viêm tụy cấp có nguyên nhân sỏi mật
· Viêm tụy cấp có diễn tiến xấu dù điều trị nội khoa tích cực.
-Nhiễm trùng thứ phát trong viêm tụy cấp thường gặp là áp xe tụy, nang giả tụy nhiễm trùng, hoại tử tụy nhiễm trùng. Điều trị bằng phương pháp kết hợp điều trị kháng sinh với phẫu thuật cắt lọc mô hoại tử và dẫn lưu.
-Viêm tụy do sỏi mật:
+Bệnh nhân đã có tiền căn viêm túi mật, có cơn đau quặn mật thì có chỉ định cắt túi mật.
+Bệnh nhân không viêm túi mật, sỏi túi mật không triệu chứng, chỉ có sỏi trong đường mật gây nhiễm trùng đường mật và gây viêm tụy cấp thì không cần cắt túi mật, mà làm ERCP để lấy sỏi bằng kĩ thuật cắt mở rộng cơ vòng lấy sỏi. Tuy nhiên nếu viêm tụy cấp do sỏi túi mật tái diễn thì có chỉ định cắt bỏ túi mật
v Điều trị nội khoa:
Điều trị tiêu chuẩn gồm:
Ø Đặt thông mũi dạ dày: có tác dụng:
· Giảm chướng bụng
· Bớt nôn mửa
· Làm giảm acid ở dạ dày→giảm tiết dịch tụy
· Giải quyết tình trạng liệt ruột( dễ đưa đến ói và hít dịch vào đường hô hấp)
Ø Bồi hoàn nước, điện giải:
Viêm tụy cấp thiếu nước và rối loạn điện giải vì ói, mất nước qua tụ dịch trong bụng và bệnh nhân không ăn uống, hậu quả là huyết áp thấp do giảm thể tích, rối loạn điện giải đưa đến rối loạn kiềm toan, làm Hct tăng.
Bồi hoàn nước điện giải qua đường truyền tĩnh mạch và theo dõi áp lực tĩnh mạch trung tâm.
Ø Điều trị giảm đau:
Bệnh nhân đau bụng nhiều cần dùng thuốc giảm đau như Meperidine, hạn chế dùng Morphin vì có tác dung co thắt cơ vòng Oddi
Ø Về dinh dưỡng:
Nếu bệnh nhân không thể ăn trong thời kì viêm cấp cần nuôi ăn qua đường tĩnh mạch các dung dịch đạm, lipid… để tăng cường năng lượng.
Ø Dùng các thuốc ngăn chặn tiết ra các men ngoại tiết của tụy như:
§ Thuốc ức chế H2, thuốc kháng acid dạ dày
§ Atropin, Somatostatin, Octreotide
§ Glucagon, Calcitonin
Ø Về kháng sinh phòng ngừa:
Qua 3 nghiên cứu độc lập cho thấy kháng sinh rất cần thiết trong viêm tụy nặng có nhiễm trùng nhưng không cần thiết dùng kháng sinh trong viêm tụy cấp thể nhẹ và vừa.
Ø Về thẩm phân phúc mạc qua các nghiên cứu gần đây cho thấy là không cần thiết trong viêm tụy cấp thể vừa.
v Điều trị biến chứng:
Ø Điều trị trụy tim mạch:
Cần có đường truyền tĩnh mạch trung tâm hay Swan-Ganz monitoring catheter, theo dõi sát Hct, áp lực tĩnh mạch trung tâm, cung lượng tim qua mornitor, theo dõi sát mạch, huyết áp và lượng nước tiểu.
Ø Biến chứng ở phổi: cần thông tốt đường hô hấp qua hút đàm dãi, hỗ trợ thở bằng oxy. Nếu nặng cần giúp thở bằng máy thở.
Ø Biến chứng suy thận: nếu điều trị lợi tiểu không hiệu quả cần phải chạy thận nhân tạo.
Ø Biến chứng xuất huyết tiêu hóa: dùng thuốc ức chế H2 hay thuốc ức chế bơm proton, xử trí bằng thủ thuật hay phẫu thuật như các bệnh lí này không phải nguyên nhân do tụy.
Ø Điều trị tụ dịch quanh tụy:
-Tụ dịch quanh tụy không nhiễm trùng thường tự khỏi và không cần điều trị
-Tụ dịch nhiễm trùng tạo dịch mủ có hay không có mô hoại tử cần được mổ mở hay nội soi để lấy hết mủ và mô hoại tử rồi dẫn lưu. Kháng sinh có chỉ định dùng phối hợp.
Ø Điều trị mô tụy hoại tử:
-Mô tụy hoại tử không nhiễm trùng: có 2 ý kiến: không cần thiết phải mổ và mổ lấy mô hoại tử, dẫn lưu.
-Mô tụy hoại tử nhiễm trùng: thường xảy ra sau 3-4 tuần. Phẫu thuật lấy hết mô hoại tử nhiễm trùng và dẫn lưu kết hợp đưa hỗng tràng ra da để nuôi ăn, có thể mổ lại để lấy mô hoại tử tiếp sau vài ngày cho đến khi hết mô hoại tử. Kháng sinh có chỉ định điều trị phối hợp. Một số phương pháp khác được đề xuất như kết hợp kháng sinh với dẫn lưu bằng catheter qua da. Phẫu thuật lấy mô hoại tử qua nội soi. Dùng kháng sinh kết hợp lấy mô hoại tử tối thiểu, nhưng các phương pháp này ít hiệu quả.
Ø Điều trị nang giả tụy:
Đa số tự khỏi không cần điều trị.
Điều trị khi nang có triệu chứng do lớn dần hay có biến chứng, tùy theo vị trí nang:
+Nang ở đuôi tụy thì phẫu thuật cắt đuôi tụy chứa nang
+Đa số các nang giả tụy lớn và có triệu chứng được điều trị bằng phương pháp phẫu thuật hay nội soi nối nang với ống tiêu hóa như:
+Nối nang với dạ dày, tá tràng bằng nội soi xuyên nhú tá lớn hay mổ hở nối nang với dạ dày, nối với tá tràng hay với ruột non bằng phương pháp Roux-en-Y
+Những bệnh nhân mổ mở có nguy cơ cao thì thủ thuật nối nang với ống tiêu hóa qua nội soi được chọn ưu tiên.
+Nang giả tuy dính trực tiếp vào dạ dày, tá tràng có thể được chẩn đoán xác định bằng siêu âm qua nội soi, qua đó cũng xác định không có mạch máu lớn giữa nang và thành dạ dày hay tá tràng. Có thể dẫn lưu nang qua nội soi bằng đường rạch từ thành sau của dạ dày hay thành trong của tá tràng xuyên vào nang, có thể đặt 1 ống thông qua đường rạch thông nối này.
+Dẫn lưu qua nhú tá lớn có thể áp dụng cho bệnh nhân với nang ở đầu tụy nhờ sự trợ giúp của CT Scan hay siêu âm qua nội soi, trong lúc làm ERCP có thể đặt 1 stent từ nang xuyên qua nhú tá lớn. Tuy nhiên dẫn lưu nang qua nhú tá lớn có thể gây nhiễm trùng ngược dòng từ đường tiêu hóa vào nang.
+Nội soi đặt Stent giải áp gián tiếp giữa nang giả tụy với ống tụy kế cận nang.
+Mổ mở nối nang với hỗng tràng kiểu Roux-en-Y, nối nang dạ dày bên- bên hay nối nang với tá tràng bên- bên.
+Mổ nối nang với dạ dày, tá tràng có thể thực hiện qua nội soi ổ bụng.
Ø Điều trị áp xe tụy:
Điều trị áp xe tụy giống như điều trị tụ dịch nhiễm trùng trong viêm tụy cấp, mổ lấy hết mủ mô hoại tử và dẫn lưu.
Ø Điều trị dịch tụy ổ bụng:
+Điều trị nội khoa: đặt thông mũi dạ dày kết hợp với thuốc làm giảm tiết dịch tụy như dùng hormon ức chế tiết dịch tụy Somatostatin, 50-60% điều trị nội khoa có hiệu quả trong 2-3 tuần. Dịch tụy trong ổ bụng vẫn tồn tại hay tái phát thì áp dụng phương pháp điều trị bằng nội soi hay phẫu thuật.
+Điều trị bằng ERCP, qua nội soi cắt cơ vòng Oddi có thể đặt stent ống tụy chính xuyên cơ vòng để dẫn lưu dịch tụy vào tá tràng
+Điều trị phẫu thuật: qua ERCP nếu xác định ống tụy ở phần thân, đuôi tụy vỡ vào ổ bụng thì cắt bỏ thân và đuôi tụy hoặc nối tụy ruột non kiểu Roux-en-Y nếu tổn thương vỡ ống tụy ở đầu và cổ tụy.
Ø Điều trị dò dịch tụy lên phổi: tương tự như trên.
Ø Điều trị viêm tụy cấp gây túi phình giả động mạch: bằng phương pháp làm thuyên tắc mạch, đặc biệt túi phình giả ở đầu tụy. Túi phình giả động mạch ở đuôi tụy thì mổ cắt bỏ đuôi tụy.
Ø Điều trị dò tụy vào ống tiêu hóa: không cần điều trị. Nếu kèm theo chảy máu hay nhiễm trùng thì phải can thiệp phẫu thuật. Phương pháp điều trị dò tụy vào ống tiêu hóa tương tự như điều trị bệnh lí dò ống tiêu hóa.
Ø Điều trị viêm tụy cấp gây thuyên tắc tĩnh mạch lách:
Thuyên tắc tĩnh mạch lách có tỉ lệ 10% gây xuất huyết vào ổ bụng do thuyên tắc gây trướng mạch vì tăng áp lực và vỡ. Điều trị chỉ phẫu thuật cắt lách cầm máu khi có biến chứng chảy máu. Cắt lách phòng ngừa trong thuyên tắc tĩnh mạch lách không thật sự cần thiết.
Táo bón
Dấu hiệu và triệu chứng
Không đi ngoài hằng ngày không đồng nghĩa với táo bón. Tuy nhiên, cần nghĩ đến táo bón nếu có các triệu chứng sau:
- Đi ngoài phân cứng dưới 3 lần/tuần
- Thường xuyên phải gắng sức để rặn
- Bụng chướng hoặc khó chịu
Nguyên nhân
Một số yếu tố có thể gây táo bón gồm
- Không uống đủ nước
- Chế độ ăn ít chất xơ
- Không chú ý đến thói quen đi ngoài
- Tuổi già
- Ít vận động thể lực
- Có thai
- Bị bệnh
Nhiều loại thuốc, bao gồm thuốc điều trị bệnh Parkinson, cao huyết áp, trầm cảm và thuốc ngủ cũng gây táo bón. Thường xuyên dùng thuốc nhuận tràng cũng có thể dẫn đến táo bón. Trong một số ít trường hợp, táo bón có thể là dấu hiệu của những chứng bệnh nghiêm trọng như ung thư đại trực tràng, rối loạn hormon hoặc bệnh tự miễn.
Đôi khi táo bón ở trẻ em là do trẻ mải chơi quên đi vệ sinh. Trẻ nhỏ có thể bị táo bón do sợ hoặc không muốn vào nhà vệ sinh.
Xét nghiệm và chẩn đoán
Chẩn đoán táo bón nói chung tuỳ thuộc vào hỏi bệnh sử và khám thực thể. Cần loại trừ nguyên nhân do tắc ruột, rối loạn nội tiết (như cường giáp), rối loạn điện giải (ví dụ tăng calci máu) hoặc do dùng thuốc. Các xét nghiệm có thể được chỉ định gồm:
- Xét nghiệm tìm máu vi thể trong phân
- Chụp đại tràng có thuốc cản quang
- Soi đại tràng sigma
- Soi đại tràng
- Đo áp lực hậu môn trực tràng
Điều trị
- Thay đổi lối sống, thường xuyên vận động thể lực
- Uống đủ nước, bổ sung thêm chất xơ vào chế độ ăn
- Dùng một số thuốc như dầu khoáng hoặc docusat (Colace, Surfak) để làm mềm phân giúp dễ đi ngoài. Tuy nhiên cần tránh dùng thường xuyên những thuốc này. Cũng có thể uống sữa magiê có tác dụng nhuận tràng nhẹ.
Phòng bệnh
Để phòng ngừa táo bón, cần:
- Thường xuyên ăn chất xơ: Chọn những loại thực phẩm nhiều chất xơ như trái cây, rau, đậu đỗ, ngũ cốc nguyên cám.
- Hạn chế những loại thực phẩm dễ gây táo bón. Những loại thực phẩm giàu chất béo, đường và ít chất xơ như kem, pho mát, thực phẩm chế biến sẵn có thể gây táo bón hoặc làm cho táo bón nặng thêm.
- Uống nhiều nước. Lượng nước cần uống mỗi ngày ở từng người phụ thuộc vào tuổi, giới tính, sức khỏe, mức độ hoạt động thể lực và nhiều yếu tố khác.
- Tăng cường hoạt động thể lực.
- Đi ngoài ngay khi có nhu cầu: Càng nhịn lâu, nước sẽ càng bị hấp thu và phân sẽ càng cứng.
- Không quá lạm dụng thuốc nhuận tràng.
Đại tiện không tự chủ
Dấu hiệu và triệu chứng
Triệu chứng ở người lớn là không thể kiểm soát được trung tiện hoặc đại tiện, đôi khi bệnh nhân không kịp vào nhà vệ sinh.
Đại tiện không tự chủ có thể đi kèm với các vấn đề khác về tiêu hóa, như:
· Tiêu chảy
· Táo bón
· Chướng bụng đầy hơi
· Đau bụng
Nguyên nhân
Nhiều chứng bệnh có thể gây đại tiện không tự chủ, bao gồm:
· Táo bón. Táo bón lâu ngày khiến cơ vòng hậu môn bị yếu dẫn đến đại tiện không tự chủ
· Tiêu chảy. Phân lỏng khó bị giữ lại trong trực tràng hơn và có thể tự thoát ra ngoài
· Tổn thương cơ vòng hậu môn do các phẫu thuật ở vùng hậu môn trực tràng hoặc do sinh đẻ, nhất là khi phải rạch tầng sinh môn hoặc đẻ forcep.
· Ung thư hậu môn và trực tràng.
· Các bệnh như sa trực tràng, trĩ
· Mất cơ lực do tuổi già
· Lạm dụng thuốc nhuận tràng.
Xét nghiệm và chẩn đoán
Khám thực thể bao gồm quan sát vùng hậu môn, xung quanh hậu môn và sinh dục để phát hiện trĩ, nhiễm trùng và các tình trạng khác. Dùng kim hoặc que thăm để kiểm tra sức co của cơ vòng và hậu môn, cũng như kiểm tra tổn thương dây thần kinh. Thăm trực tràng để đánh giá lực của cơ vòng và những bất thường ở trực tràng.
Một số xét nghiệm giúp phát hiện nguyên nhân gây đại tiện không tự chủ gồm:
· Đo áp lực hậu môn.
· Siêu âm đại trực tràng.
· Chụp X quang trực tràng.
· Soi trực tràng-đại tràng sigma
· Ghi điện cơ đồ vùng hậu môn.
Điều trị
Tuy theo nguyên nhân, điều trị có thể gồm:
- Thay đổi chế độ ăn
- Dùng thuốc: thuốc chống tiêu chảy, thuốc nhuận tràng, thuốc làm mềm phân hoặc một số loại thuốc khác
- Một số bài tập đặc biệt giúp kiểm soát nhu động ruột tốt hơn
- Phẫu thuật
Phòng bệnh
Tuy theo nguyên nhân, có thể phòng ngừa bệnh thông qua:
· Giảm táo bón: Năng vận động hơn, ăn nhiều chất xơ và uống đủ nước là những lời khuyên để giảm táo bón.
· Phòng chống tiêu chảy: Việc loại trừ nguyên nhân gây tiêu chảy, ví dụ điều trị nhiễm trùng đường tiêu hóa có thể giúp ngăn ngừa tình trạng đại tiện không tự chủ.
· Tránh rặn lâu: Rặn lâu khi đi ngoài có thể làm yếu cơ vòng hậu môn, vì vậy nên tránh rặn khi có thể.
Bệnh trào ngược dạ dày thực quản
Dấu hiệu và triệu chứng
- Ợ nóng - cảm giác nóng rát trong ngực, đôi khi lan lên họng, kèm theo vị chua trong miệng
- Đau ngực, nhất là về ban đêm khi nằm ngủ
- Nuốt khó
- Ho, thở khò khè, hen, khản giọng hoặc đau họng
- Ợ ra thức ăn hoặc dịch chua
Nguyên nhân
Bình thường khi nuốt, cơ vòng thực quản dưới nằm ở chỗ nối giữa thực quản và dạ dày sẽ mở ra để cho thức ăn đi xuống dạ dày và sau đó đóng kín lại. Nếu cơ này bị giãn bất thường hoặc bị yếu, acid trong dạ dày có thể chảy ngược lên thực quản. Một số yếu tố làm nặng thêm bệnh trào ngược dạ dày thực quản là:
- Một số loại thức ăn, như đồ ăn nhiều dầu mỡ, gia vị, sô cô la, caffein, hành, sốt cà chua, nước ngọt có ga và bạc hà.
- Rượu
- Ăn quá nhiều
- Nằm ngay sau khi ăn
- Một số loại thuốc, như thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chẹn kênh calci
- Hút thuốc lá
Xét nghiệm và chẩn đoán
Thông thường chần đoán sẽ được đưa ra căn cứ vào triệu chứng. Một số xét nghiệm để chẩn đoán xác định và loại trừ các nguyên nhân khác gồm:
· Chụp X quang đường tiêu hóa có thuốc cản quang giúp quan sát hình dạng của thực quản, dạ dày và tá tràng. Chụp X quang cũng giúp phát hiện thoát vị lỗ thực quản và tính trạng chít hẹp thức quản gây khó nuốt.
· Nội soi thực quản dạ dày tá tràng phát hiện viêm loét thực quản, dạ dày, tá tràng, có thể kèm theo sinh thiết xác định vi khuẩn gây loét.
· Xét nghiệm thăm dò pH lưu động ghi lại các thông số acid dạ dày và thực quản.
· Đo trở kháng thực quản giúp đánh giá khi chất trào ngược vào thực quản là khí hay dịch không có tính acid và không đo được bằng xét nghiệm thăm dò pH.
Điều trị
Điều trị nội khoa:
· Các thuốc trung hòa acid dạ dày như Maalox, Mylanta, Gelusil, Rolaids và Tums giúp giảm nhanh triệu chứng nhưng không làm liền các tổn thương ở thực quản.
· Các chất chẹn thụ thể H2 như cimetidin, famotidin, nizatidin hoặc ranitidin làm giảm tiết acid và có tác dụng thuyên giảm bệnh lâu dài.
· Các chất ức chế bơm proton ức chế sản sinh acid và giúp niêm mạc thực quản có thời gian liền tổn thương.
Điều trị ngoại khoa:
Thủ thuật Nissen siết chặt cơ vòng thực quản dưới để ngăn ngừa trào ngược bằng cách khâu phần đỉnh của dạ dày bao quanh bên ngoài đoạn thực quản dưới. Hiện nay phẫu thuật này có thể được tiến hành qua nội soi.
Rối loạn tiêu hóa
Triệu chứng
Các triệu chứng chính của RLTH gồm:
- Thay đổi thói quen đại tiện: tiến triển chậm nhưng nặng dần. Người bệnh cảm thấy đau bụng từng cơn, ngày táo bón, ngày tiêu chảy, đi đại tiện không đều đặn như trước. Người bệnh có thể bị táo bón nhiều hơn tiêu chảy hoặc ngược lại.
- Đau bụng: Có thể đau âm ỉ hoặc dữ dội. Đau thường ở vùng bụng dưới bên trái, nhưng cũng có thể ở nhiều chỗ khác nhau. Trong một vài trường hợp, cơn đau có thể lan ra sau lưng.
- Đầy hơi: Đầy hơi là một trong những triệu chứng tiêu biểu của RLTH. Bụng căng to, ợ hơi liên tục hoặc trung tiện nhiều.
Một số triệu chứng khác: ợ chua, đắng hoặc hôi miệng, buồn nôn, nôn, v.v...
Nguyên nhân
Theo những nghiên cứu gần đây, người ta nhận thấy RLTH có thể gây ra bởi nhiều nguyên nhân, trong đó sự bài tiết của chất serotonin có thể đóng vai trò chủ yếu. Một giả thuyết khác là khí methan sinh ra nhiều trong ruột già (và ruột non) dẫn đến RLTH.
Xét nghiệm và chẩn đoán
Vì RLTH có cùng triệu chứng với nhiều bệnh nguy hiểm hơn, như ung thư (nhất là ung thư đường ruột), hoặc các bệnh khác như loét tiêu hóa, viêm đại tràng, bệnh tuyến giáp, giun sán, viêm tụy mạn, không dung nạp lactose v.v… nên bệnh nhân cần đi khám và làm các xét nghiệm để chẩn đoán xác định. Tùy theo tình trạng bệnh lý và tuổi tác, bác sĩ sẽ có những chỉ định xét nghiệm khác nhau.
Điều trị
- Thay đổi chế độ ăn:
+ Thức ăn, nước uống không gây ra RLTH nếu bảo đảm vệ sinh, tuy nhiên cũng có loại thức ăn đồ uống có thể làm tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.
+ Tránh các thức ăn gây đầy hơi: Hành tây, tỏi, đậu, cần tây, bắp cải, mận, chuối, nho khô, rau húng quế v.v... Không uống quá nhiều cà phê cũng như uống sữa. Tránh các thức ăn, nước uống chứa quá nhiều sorbitol (một loại đường dùng trong các loại nước ngọt ăn kiêng), kẹo cao su hoặc quá nhiều đường fructose (như trong mật ong và một số trái cây).
+ Ăn nhiều rau, uống nhiều nước, nhất là đối với bệnh nhân có khuynh hướng táo bón.
+ Tập thể dục đều đặn có thể giúp cho cơ thể nói chung và hệ thống tiêu hóa nói riêng hoạt động hiệu quả hơn.
- Điều trị thuốc
+ Thuốc điều trị tùy theo từng bệnh nhân. Tuy nhiên trong RLTH, thuốc chỉ đóng vai trò phụ trong điều trị trị, chỉ nên dùng khi thật cần và càng dùng ít càng tốt.
+ Các loại thuốc tiêu biểu như dicyclomin HCl (Bentyl), hyoscyamin sulfat (Levsin) có thể thuyên giảm chứng đau bụng kèm theo tiêu chảy. Vì bệnh có khuynh hướng thay đổi theo chu kỳ từ tiêu chảy đến táo bón, nên bệnh nhân thường uống thuốc cầm loperamide (Imodium) hoặc diphenoxylate (Iomotil) khi bị tiêu chảy và uống thuốc nhuận tràng khi bị táo bón. Một số bệnh nhân RLTH với biểu hiện tiêu chảy có thể cảm thấy dễ chịu hơn khi uống amitriptylin (Elavil), một loại thuốc chữa trầm cảm.
Loét tiêu hóa
Triệu chứng
- Đau, có thể ở bất kỳ vị trí nào từ rốn tới xương ức. Cơn đau có thể kéo dài từ vài phút tới hàng giờ. Đau thường tăng lên khi đói và ban đêm và dịu đi khi ăn một số loại thức ăn hoặc uống thuốc làm giảm acid dạ dày.
- Các triệu chứng khác ít gặp hơn gồm:
- Nôn ra máu đỏ hoặc đen
- Đi ngoài phân đen
- Buồn nôn hoặc nôn
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Đau ngực
Nguyên nhân
- Thuốc giảm đau: Dùng thường xuyên các thuốc chống viêm phi steroid (NSAID) có thể gây kích ứng hoặc gây viêm niêm mạc dạ dày và ruột non.
- Hút thuốc lá: chất nicotin trong thuốc lá làm tăng thể tích và nồng độ acid dạ dày, làm tăng nguy cơ loét và làm vết loét lâu liền.
- Uống rượu: Rượu gây kích ứng và bào mòn lớp niêm mạc dạ dày và làm tăng lượng acid dạ dày.
- Stress. Stress là một yếu tố góp phần gây loét. Stress làm cho triệu chứng loét nặng thêm và khiến vết loét chậm liền.
Xét nghiệm và chẩn đoán
- Chụp X quang đường tiêu hóa trên có uống thuốc cản quang.
- Nội soi và sinh thiết nếu phát hiện thấy ổ loét. Sinh thiết sẽ cho biết có sự hiện diện của vi khuẩn H. pylori hay không.
- Xét nghiệm máu tìm kháng thể kháng H. pylori
- Xét nghiệm ure trong hơi thở để phát hiện H. pylori.
- Xét nghiệm phân tìm kháng nguyên H. pylori.
Điều trị
- Kháng sinh: Thường phải phối hợp nhiều kháng sinh vì một kháng sinh đơn thuần không đủ để tiêu diệt H. pylori. Những kháng sinh thường dùng là amoxicillin (Amoxil), clarithromycin (Biaxin) and metronidazole (Flagyl).
- Thuốc ức chế tiết acid. Còn gọi là chất chẹn histamin (H-2) – làm giảm lượng acid hydrochloric trong đường tiêu hóa. Các thuốc thường dùng là ranitidine (Zantac), famotidine (Pepcid), cimetidine (Tagamet) và nizatidine (Axid).
- Thuốc trung hòa acid có tác dụng trung hòa lượng acid có trong dạ dày và giúp giảm đau nhanh chóng.
- Thuốc ức chế bơm proton có tác dụng làm giảm lượng acid tiết ra từ các tế bào niêm mạc dạ dày, giúp vết loét nhanh liền. Những thuốc thường dùng là omeprazole (Prilosec), lansoprazole (Prevacid), rabeprazole (Aciphex) và esomeprazole (Nexium). Dùng lâu dài các thuốc này, nhất là liều cao có thể làm tăng nguy cơ gãy xương.
- Thuốc băng niêm mạc dạ dày có tác dụng bảo vệ lớp niêm mạc dạ dày và ruột non, bao gồm các thuốc như sucralfate (Carafate), misoprostol (Cytotec), bismuth subsalicylate (Pepto-Bismol). Ngoài tác dụng bảo vệ, các chế phẩm bismuth còn ức chế hoạt động của H. pylori.
Viêm dạ dày
Dấu hiệu và triệu chứng
Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm dạ dày gồm:
- Cảm giác cồn cào, nóng rát hoặc đau ở vùng thượng vị có thể tăng lên hoặc giảm đi khi ăn.
- Buồn nôn
- Nôn
- Chán ăn
- Chướng bụng hoặc ợ hơi
- Cảm giác ấm ách ở vùng thượng vị sau khi ăn
- Sút cân
Viêm dạ dày có thể gây xuất huyết dạ dày, nhưng hiếm khi nặng. Xuất huyết dạ dày có thể gây nôn ra máu và đi ngoài phân đen và cần được điều trị cấp cứu.
Nguyên nhân
- Nhiễm khuẩn: Hay gặp nhất là nhiễm Helicobacter pylori
- Thuốc: Sử dụng thường xuyên các thuốc giảm đau chống viêm phi steroid như aspirin, ibuprofen và naproxen có thể gây viêm dạ dày cấp và mạn tính.
- Uống quá nhiều rượu
- Stress nặng do phẫu thuật, chấn thương, bỏng hoặc nhiễm trùng nặng
- Bệnh trào ngược mật khiến dịch mật trào ngược vào dạ dày
- Bệnh tự miễn: Viêm dạ dày tự miễn hay xảy ra trong các rối loạn tự miễn, như bệnh Hashimoto, bệnh Addison và tiểu đường týp 1.
- Một số chứng bệnh khác như HIV/AIDS, bệnh Crohn, nhiễm kí sinh trùng, bệnh mô liên kết, suy gan hoặc suy thận.
Xét nghiệm và chẩn đoán
Chẩn đoán dựa vào tiền sử bệnh, khám thực thể và tiến hành một số xét nghiệm,
- Xét nghiệm máu tìm kháng thể kháng H.pylori và kiểm tra tình trạng thiếu máu.
- Test urê trong hơi thở để xác định nhiễm H. pylori
- Xét nghiệm phân phát hiện H. pylori và máu trong phân.
- Nội soi đường tiêu hóa trên để xác định tình trạng viêm và những bất thường của niêm mạc dạ dày ruột.
- Chụp X quang đường tiêu hóa trên có uống thuốc cản quang.
Điều trị
- Thuốc điều trị acid dạ dày
- Thuốc trung hòa acid dạ dày như Maalox, Mylanta và một số thuốc khác.
- Thuốc chẹn acid dạ dày như cimetidine, ranitidine, nizatidine hoặc famotidine làm giảm lượng acid tiết ra.
- Thuốc ức chế bơm proton, bao gồm meprazole, lansoprazole, rabeprazole và esomeprazole ức chế các bơm tí hon trên tế bào tiết acid ở dạ dày.
- Thuốc điều trị H. pylori: có nhiều phác đồ, thường dùng nhất là phối hợp 2 kháng sinh và một chất ức chế bơm proton, đôi khi có bổ sung thêm bismuth.
Phòng bệnh
- Ăn từng bữa nhỏ nhiều lần trong ngày để tránh tác động của acid dạ dày. Tránh những thức ăn cay, chua, nóng hoặc nhiều mỡ.
- Hạn chế uống rượu
- Không hút thuốc lá
- Dùng thuốc giảm đau chứa acetaminophen thay cho các thuốc giảm đau chống viêm phi steroid.
Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về thuốc trung hòa acid hoặc chống tiết acid để
phòng ngừa viêm dạ dày tái phát.
Viêm loét đại tràng
Viêm loét đại tràng là tình trạng viêm lớp niêm mạc trong cùng của đại tràng, có thể gây ra những đợt đi ngoài phân toàn nước hoặc đi ngoài ra máu và đau bụng dữ dội.
Dấu hiệu và triệu chứng
Dấu hiệu và triệuc hứng của viêm loét đại tràng có thể káhc nhau tuỳ thuộc vào mức độ nặng của viêm và nơi xảy ra.
· Viêm loét trực tràng. Viêm khu trú ở trực tràng. Chảy máu trực tràng có thể là dấu hiệu duy nhất. Ngoài ra một số bệnh nhân có thể thấy đau ở vùng đại tràng, mót rặn hoặc không thể đi ngoài được mặc dù rất muốn.
· Viêm đại tràng trái. viêm lan rộng từ trực tràng qua đại tràng sigma và đại tràng xuống. Các dấu hiệu và triệu chứng gồm đi ngoài ra máu, đau bụng và sút cân.
· Viêm toàn bộ đại tràng, gây những đợt đi ngoài ra máu nặng, đau bụng, mệt mỏi, sút cân và ra mồ hôi trộm.
· Viêm đại tràng tối cấp. Dạng viêm đại tràng nguy hiểm hiếm gặp này xảy ra ở toàn bộ đại tràng, gây đau, tiêu chảy dữ dội dẫn đến mất nước và sốc. Bệnh nhân có nguy cơ bị các biến chứng nặng như vỡ đại tràng và giãn đại tràng ngộ độc do đại tràng bị giãn quá mức
Nguyên nhân
Chưa ai biết chính xác nguyên nhân gây ra viêm đại tràng. Hiện nay người ta thường nghĩ tới một số yếu tố sau:
· Miễn dịch: Một số nhà khoa học cho rằng đường tiêu hóa bị viêm khi phải chống lại sự xâm nhập của các vi sinh vật như vi khuẩn hay virus.
· Di truyền. Có cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị bệnh làm tăng nguy cơ mắc bệnh, điều này cho thấy di truyền có vai trò trong bệnh này.
· Môi trường. Do viêm loét đại tràng hay xảy ra hơn ở người dân thành thị và ở các nước công nghiệp, nên có lẽ các yếu tố môi trường, như chế độ ăn nhiều chất béo hoặc nhiều thực phẩm tinh chế cũng đóng vai trò.
· Kháng sinh. Điều trị kháng sinh có thể dẫn đến viêm đại tràng cấp hạơc viêm đại tràng giả mạc do kháng sinh phá vỡ sự cân bằng vi khuẩn bình thường trong ruột.
Xét nghiệm và chẩn đoán
Xét nghiệm máu: phát hiện thiếu máu, nhiễm trùng và phát hiện kháng thể.
Soi đại tràng: là xét nghiệm chẩn đoán nhạy nhất, cho phép quan sát toàn bộ đại tràng và sinh thiết để lấy mẫu làm xét nghiệm mô học.
Soi đại tràng sigma ống mềm để kiểm tra đại tràng sigma.
Chụp X quang đại tràng có thuốc cản quang giúp quan sát hình ảnh khung đại tràng
Chụp X quang ruột non để kiểm tra phần ruột non không quan sát được bằng soi đại tràng. Xét nghiệm này có thể giúp ích trong phân biệt viêm loét đại tràng và bệnh Crohn
Điều trị
- Điều trị chống viêm: bao gồm các thuốc chống viêm như Sulfasalazine (Azulfidine), mesalamine (Asacol, Rowasa) và olsalazine (Dipentum), Balsalazide (Colazal), corticosteroid. Các thuốc ức chế miễn dịch như (Imuran) và mercaptopurine (Purinethol), cyclosporine (Neoral, Sandimmune), infliximab (Remicade), cao dán nicotin.
- Điều trị triệu chứng: gồm thuốc chống tiêu chảy, thuốc giảm đau và bổ sung sắt
- Phẫu thuật cắt toàn bộ đại trực tràng và làm hậu môn nhân tạo hoặc nối ruột non với hậu môn nếu điều trị nội khoa và các biện pháp điều trị khác không làm bệnh thuyên giảm. Từ 25 – 40% số bệnh nhân cuối cùng sẽ phải phẫu thuật.
Polyp đại tràng
Dấu hiệu và triệu chứng
Kích thước của polyp đại tràng có thể từ nhỏ bằng hạt đậu đến lớn như quả bóng bàn. Những khối u nhỏ thường không gây ra triệu chứng gì và chỉ được phát hiện khi thăm trực tràng. Song đôi khi bệnh nhân có thể thấy những triệu chứng sau:
· Chảy máu trực tràng: Thấy máu đỏ tươi dính trên giấy vệ sinh sau khi đi ngoài. Tuy nhiên đây có thể là dấu hiệu của những bệnh khác như trĩ hoặc rách hậu môn.
· Có máu trong phân: Máu có thể tạo thành những vệt màu đỏ trên phân hoặc làm cho phân có màu đen.
· Táo bón hoặc tiêu chảy
· Polyp lớn có thể dẫn đến bán tắc ruột, gây đau bụng, buồn nôn, nôn và táo bón nặng.
Nguyên nhân
Sự hình thành polyp đại tràng là kết quả sự tăng sinh bất thường của tế bào. Bình thường quá trình tăng sinh tế bào chịu sự kiểm soát của 2 nhóm gen: nhóm gen gây ung thư và nhóm gen ức chế khối u. Đột biến ở bất kỳ gen nào trong số này đều có thể khiến cho tế bào phân chia quá mức. Ở đại tràng và trực tràng, sự tăng sinh này sẽ tạo thành những khối polyp và về lâu dài một số polyp có thể trở thành ung thư.
Xét nghiệm và chẩn đoán
· Thăm trực tràng: Bác sĩ sẽ luồn một ngón tay có đeo găng qua hậu môn vào trực tràng để kiểm tra khối u bất thường trong trực tràng.
· Xét nghiệm phát hiện máu trong phân
· Soi đại tràng sigma ống mềm. Thủ thuật này chỉ kiểm tra được khoảng 0,5m cuối cùng của đại tràng, thường được kết hợp với thụt bari để quan sát tốt hơn toàn bộ đại tràng.
· Chụp đại tràng có thuốc cản quang: Bệnh nhân sẽ được thụt bằng bari và sau đó được chụp X quang. Bari sẽ tạo thành một lớp cản quang bám trên niêm mạc đại tràng và giúp quan sát rõ hình ảnh của đại tràng trên phim X quang.
· Soi đại tràng: ngoài quan sát toàn bộ đại tràng và trực tràng, thủ thuật này còn cho phép cắt bỏ ngay polyp hoặc tiến hành sinh thiết.
· Xét nghiệm gen: thường được chỉ định cho người có tiền sử gia đình bị ung thư đại trực tràng để xác định những gen gây nguy cơ ung thư.
· Viên camera: Bệnh nhân sẽ được nuốt một camera nhỏ xíu có hình dạng giống như một viên thuốc con nhộng. Camera sẽ di chuyển và truyền hình ảnh thu được ở ống tiêu hóa ra ngoài.
· Một số xét nghiệm mới như soi đại tràng ảo (soi đại tràng CT) và xét nghiệm phân tìm ADN từ những tế bào bất thường.
Điều trị
Polyp đại tràng cần được cắt bỏ để ngăn ngừa ung thư. Những khối u nhỏ có thể được cắt qua soi đại tràng hoặc soi địa tràng sigma. Những khối u lớn hoặc khó đến cần phẫu thuật mở ổ bụng. Trong một số trường hợp bị hội chứng polyp đại tràng có tính gia đình, có thể phải cắt bỏ toàn bộ đại tràng và trực tràng.
Phòng ngừa
Để phòng bệnh, cần có chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh. chú ý ăn đủ lượng calci, ăn nhiều rau hoa quả, hạn chế mỡ và rượu, bỏ thuốc lá, thường xuyên luyện tập thể dục và duy trì cân nặng bình thường. Những người có nguy cơ cao hoặc có tiền sử gia đình bị ung thư đại trực tràng nên làm xét nghiệm gen và đi khám sàng lọc định kỳ.
Khẩu hiệu
- Giảng Đường Y Khoa
- Hội Tụ Kiến Thức Y Khoa - The Website of Medical Specialist Knowledge For All
Liên hệ
Từ điển Anh Việt
